საფრანგეთში შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტა – რას უნდა იცოდეს თითოეულმა დასაქმებულმა

საფრანგეთში შრომითი კანონმდებლობა მკაცრად არეგულირებს სამუშაო ურთიერთობების შეწყვეტას. კონტრაქტის გაწყვეტა („rupture du contrat de travail“) შეიძლება მოხდეს სხვადასხვა გზით – თანამშრომლის, დამსაქმებლის ან ორივე მხარის შეთანხმებით. თითოეულ შემთხვევას თავისი წესები, ვადები და სამართლებრივი შედეგები აქვს.

1. CDI – განუსაზღვრელი ვადით კონტრაქტი

1.1. თანამშრომლის მიერ შეწყვეტა (დემისია –démission)

• უფლება: თანამშრომელს ნებისმიერ დროს შეუძლია სამსახურის დატოვება, მიზეზის მითითების გარეშე

• ფორმა: წერილობითი განცხადება (lettre de démission), რომელიც უნდა გადაეცეს დამსაქმებელს.

• Préavis (გაფრთხილების ვადა): ჩვეულებრივ 1–3 თვეა, ზუსტი ვადა მითითებულია კოლექტიურ ხელშეკრულებაში ან კონტრაქტში.

• გამონაკლისი: თუ თანამშრომელი ამტკიცებს, რომ დამსაქმებელმა სერიოზულად დაარღვია ვალდებულებები, შესაძლებელია „prise d’acte“ — სასამართლო ამას განიხილავს როგორც უკანონო გათავისუფლებას, რაც chômage-ის მიღების საშუალებას იძლევა.

1.2. დამსაქმებლის მიერ შეწყვეტა (გათავისუფლება –licenciement)

• დამსაქმებელი ვალდებულია ჰქონდეს „cause réelle et sérieuse“ (რეალური და სერიოზული მიზეზი) .

• მიზეზები:

  • ეკონომიკური: სტრუქტურული ცვლილება, ფინანსური სირთულეები;

  • პირადი: არასაკმარისი შედეგები, დისციპლინარული დარღვევა, სერიოზული შეცდომა.

  
  

• პროცედურა:

  
  

  • წინასწარი შეხვედრა (entretien préalable),

  • ოფიციალური წერილი (lettre de licenciement),

  • წინასწარი გაფრთხილების ვადა (გარდა „faute grave“/„faute lourde“-ს შემთხვევაში).

  
  

• უკანონო გათავისუფლება: Conseil de prud’hommes (შრომითი სასამართლო) შეუძლია გამოიტანოს გადაწყვეტილება და დააკისროს კომპენსაცია .

1.3. შეთანხმებით გაწყვეტა (rupture conventionnelle)

• მოქმედებს მხოლოდ CDI-ზე

• ორივე მხარე წერილობით თანხმდება კონტრაქტის შეწყვეტაზე.

• თანამშრომელი იღებს:

  • სპეციალურ კომპენსაციას (indemnité spécifique),

  • chômage-ის (უმუშევრობის დახმარება) მოთხოვნის უფლებას.

• შეთანხმება უნდა დაამტკიცოს შრომის ადმინისტრაციამ (DDETS – ყოფილი Direccte).

2. CDD – განსაზღვრული ვადით კონტრაქტი

CDD პრინციპში უნდა გაგრძელდეს კონტრაქტის დასრულებამდე.

2.1. თანამშრომლის ინიციატივით

შეწყვეტა დასაშვებია მხოლოდ შემდეგ შემთხვევაში :

• CDI-ზე გადასვლა;

• დამსაქმებლის მძიმე დარღვევა (faute grave);

• force majeure (განსაკუთრებული გარემოება);

• მხარეთა შეთანხმება.

თუ თანამშრომელი თვითნებურად წყვეტს კონტრაქტს, დამსაქმებელს შეუძლია კომპენსაციის მოთხოვნა.

2.2. დამსაქმებლის ინიციატივით

დამსაქმებელს შეუძლია CDD-ის შეწყვეტა მხოლოდ:

• faute grave-ის შემთხვევაში,

• force majeure-ისას,

• თანამშრომლის შრომისუუნარობის შემთხვევაში (მაგ., inaptitude).

უკანონო გაწყვეტისას თანამშრომელს ეკუთვნის კომპენსაცია იმ ოდენობით, რამდენიც უნდა მიეღო კონტრაქტის დასრულებამდე .

3. გამოცდის ვადა (Période d’essai)

• CDI-სა და CDD-ში დასაწყისში შესაძლებელია გამოცდის ვადა .

• ამ პერიოდში მხარეებს შეუძლიათ კონტრაქტის შეწყვეტა მიზეზის გარეშე, მაგრამ მოკლე გაფრთხილების ვადით (24 საათიდან 1 კვირამდე).

4. Travail dissimulé (დამალული მუშაობა)

თუ კონტრაქტი საერთოდ არ არსებობს ან სამუშაო არ არის დეკლარირებული:

• სასამართლო მიიჩნევს, რომ თანამშრომელი CDI-ზე მუშაობდა;

• დასაქმებულს ენიჭება ყველა უფლება – ხელფასი, კომპენსაციები, chômage-ის მიღების შესაძლებლობა .

ასეთ შემთხვევაში დამსაქმებელს ემუქრება 45 000 € ჯარიმა და 3 წლამდე პატიმრობა.

5. კონტრაქტის გაწყვეტის შემდეგ – თანამშრომლის უფლებები

• საბუთები: დამსაქმებელი ვალდებულია გასცეს:

  
  

  • certificat de travail (დასაქმების სერტიფიკატი),

  • attestation Pôle emploi (უმუშევრობისთვის საჭირო),

  • solde de tout compte (ბოლო ანაზღაურება და ყველა კომპენსაცია).

  
  

• კომპენსაცია: გათავისუფლებისას ან შეთანხმებით გაწყვეტისას – indemnité de licenciement.

უმუშევრობის დახმარება: chômage შესაძლებელია, გარდა ჩვეულებრივი დემისიის შემთხვევებისა (გარდა „démission légitime“-ის დროს).

დასკვნა

• CDI შეიძლება შეწყდეს დემისიით, გათავისუფლებით ან შეთანხმებით.

• CDD, როგორც წესი, „დაურღვეველია“, გარდა სპეციალური შემთხვევებისა.

• უკანონო გაწყვეტა დასაქმებულს აძლევს კომპენსაციის მოთხოვნის უფლებას შრომით სასამართლოში.

• არალეგალურმა დასაქმებულმსაც, შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება და კომპენსაცია, რადგან შრომითი უფლება საფრანგეთში უნივერსალურია.